Poradnik: Kryzys i wojna – jak być przygotowanym

Wojna, blackout, powódź czy awaria w zakładzie przemysłowym - w czasie kryzysu najpierw znika to, co na co dzień wydaje się oczywiste: prąd, woda w kranie, zasięg w telefonie i pełne półki w sklepie. Dobra wiadomość jest taka, że zdecydowaną większość tych problemów da się ogarnąć spokojnie, w czasie pokoju i za rozsądne pieniądze.

Ten poradnik na czas kryzysu i wojny zbiera w jednym miejscu zalecenia Rządowego Centrum Bezpieczeństwa i Unii Europejskiej, a potem przekłada je na konkretny plan działania: co wiedzieć, co przygotować, co spakować i jak się zachować. Bez straszenia - bo poradnik RCB "Bądź gotowy" też nie ma nikogo straszyć. Chodzi o to, żebyś był gotowy, a nie spanikowany.

Na skróty - 7 kroków, od których warto zacząć:

1. Ustal plan działania z rodziną (miejsce spotkania, bezpieczne miejsca w domu).
2. Zapisz, skąd dowiesz się o zagrożeniu (ALERT RCB, radio, syreny).
3. Zgromadź wodę i żywność na minimum 72 godziny, docelowo na 7 dni.
4. Zadbaj o światło, energię i łączność.
5. Skompletuj apteczkę i podstawową higienę.
6. Spakuj osobny plecak ewakuacyjny dla każdego domownika.
7. Sprawdzaj zapasy co pół roku i ćwicz plan.

Kryzys i wojna – czym są i co może zagrozić Twojemu bezpieczeństwu?

Te dwa pojęcia często wrzuca się do jednego worka, ale to nie to samo. Rozróżnienie ma praktyczne znaczenie, bo zasady przygotowań są w dużej części wspólne, a w kilku miejscach się różnią.

Czym jest kryzys?

Kryzys to nagłe zdarzenie, które zagraża zdrowiu, życiu, mieniu lub środowisku i wymaga działań wykraczających poza zwykłe możliwości - najczęściej pod presją czasu. Klasyczne przykłady to powódź, długotrwała awaria prądu, skażenie wody albo wypadek w zakładzie, w którym używa się niebezpiecznych substancji.

Czym jest wojna i konflikt zbrojny?

Wojna to zorganizowany konflikt zbrojny między państwami albo innymi grupami. Nie ma jednej, powszechnie przyjętej definicji, ale współcześnie nie traktuje się jej wyłącznie jako zjawiska militarnego - to także polityka, gospodarka i działania informacyjne. Dlatego w czasie wojny liczysz się nie tylko z zagrożeniem fizycznym, ale też z dezinformacją, przerwami w dostawach i zakłóceniami łączności.

Co jeszcze może zagrozić - wypadek kryzysu nie zawsze oznacza wojnę

Warto pamiętać, że sytuacja kryzysowa nie musi wynikać z czyjegoś celowego działania. Awaria infrastruktury energetycznej, klęska żywiołowa czy skażenie mogą uderzyć w każdej chwili. Dobra wiadomość: przygotowania na wypadek wojny w dużej części pokrywają się z tym, co przyda się przy blackoucie czy powodzi. Jeden zestaw, wiele scenariuszy.

Poradnik na czas kryzysu i wojny – co zalecają Rządowe Centrum Bezpieczeństwa i UE

Oficjalne zalecenia są w miarę spójne i - co ważne - realistyczne:

• Minimum: 72 godziny. Unia Europejska w swojej strategii gotowości i polskie MSWiA zachęcają, by każdy miał zapas wody, żywności i leków na co najmniej trzy doby bez pomocy z zewnątrz. Pierwsze dni kryzysu są najtrudniejsze, bo system dopiero się organizuje.
• Zalecane: 7 dni. Poradnik "Bądź gotowy", wydany przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, mówi o zapasach pozwalających przetrwać około tygodnia bez wody, prądu i jedzenia.
• Każdy domownik ma swój plecak. RCB podkreśla, że każdy powinien mieć oddzielny, gotowy do zarzucenia na ramię zestaw ewakuacyjny.

Sam poradnik RCB składa się z dwóch części: pierwsza dotyczy przygotowania na zagrożenie, druga - właściwego zachowania w trakcie kryzysu. Znajdziesz w nim m.in. budowanie odporności rodziny, ochronę przed dezinformacją, znaczenie sygnałów alarmowych, ewakuację, zachowanie przy skażeniu, brak prądu i podstawy pierwszej pomocy. Poniżej rozwijamy te tematy i dokładamy praktyczną stronę: sprzęt.

Plan działania – jak przygotować się na wypadek wojny i kryzysu

Sprzęt jest ważny, ale to plan działania decyduje o tym, czy wiesz, co robić, kiedy zawiodą telefon i internet. Zacznij od rozmowy, nie od zakupów.

Rozmowa z bliskimi i miejsce spotkania

Usiądź z domownikami - także z dziećmi, w spokojny i dostosowany do wieku sposób - i omówcie, jakie zagrożenia są możliwe i jak każdy ma się zachować. Ustalcie miejsce spotkania, do którego każdy będzie mógł dotrzeć, jeśli rozdzieli was kryzys i nie będzie łączności. Najlepiej mieć dwa: jedno blisko domu i jedno dalej, na wypadek gdy okolica będzie niedostępna.

Bezpieczne miejsca w domu i w okolicy

Wyznacz najbezpieczniejsze miejsca w domu i tam, gdzie często bywasz (praca, szkoła). Zasada jest prosta: pomieszczenia bez okien, z grubymi ścianami, najlepiej piwnica albo najniższa kondygnacja, z dala od okien i ścian zewnętrznych.

Dokumenty, gotówka i kontakty offline

• Dokumenty (dowód, paszport, akty stanu cywilnego, polisy, dokumenty własności) trzymaj w oryginale w wodoodpornej kieszeni w plecaku, a kopie - papierowe i cyfrowe (pendrive zabezpieczony hasłem).
• Miej gotówkę w małych nominałach. Podczas blackoutu bankomaty i terminale mogą nie działać, a sprzedawca nie zawsze wyda resztę.
• Spisz numery telefonów bliskich na papierze. Telefon może się rozładować akurat wtedy, gdy będzie ci potrzebny. Do notatek przyda się wodoodporny notes.

Zadbaj też o sąsiadów, seniorów i zwierzęta

W kryzysie największą przewagą jest dobrze zorganizowana okolica. Sprawdź, kto w twoim bloku czy na ulicy ma trudności z poruszaniem się, i ustal, kto komu pomoże. Nie zapomnij o zwierzętach: potrzebują wody, jedzenia, dokumentów i dowodów szczepień, jeśli miałbyś je przewozić.

Jak dowiesz się o zagrożeniu? Alerty RCB, syreny i dezinformacja

ALERT RCB i radio

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa ostrzega obywateli za pomocą SMS-ów ALERT RCB, w których znajdziesz zalecenia dotyczące bezpiecznych zachowań. Aktualne informacje publikuje też na swojej stronie i w mediach społecznościowych. Miej jednak z tyłu głowy, że w kryzysie sieć komórkowa może być przeciążona lub niedostępna - dlatego warto mieć radio na baterie albo na korbkę, ustawione na lokalną stację. Do służb dzwoń pod 112 tylko w naprawdę pilnych sprawach, a bliskich informuj SMS-em, żeby nie blokować linii.

Sygnały alarmowe – co oznaczają i co robić

• Ogłoszenie alarmu: modulowany dźwięk syreny trwający 3 minuty oraz trzykrotna zapowiedź w radiu ("Uwaga! Uwaga! Ogłaszam alarm...").
• Odwołanie alarmu: ciągły dźwięk syreny przez 3 minuty oraz trzykrotna zapowiedź odwołania w radiu.

Kiedy usłyszysz alarm: przerwij to, co robisz, wyłącz urządzenia i odetnij dopływ gazu i prądu, włącz radio na lokalną stację, śledź komunikaty RCB i wykonuj polecenia służb.

Jak rozpoznać fake newsy w czasie kryzysu

W czasie wojny i kryzysu informacja bywa bronią - a ty jej celem. Zanim w coś uwierzysz albo podasz dalej, zadaj sobie pięć pytań:

1. Czy znam autora lub źródło?
2. Czy ta informacja wpłynie na moje decyzje?
3. Czy potwierdzają ją co najmniej dwa niezależne, wiarygodne źródła?
4. Czy podały ją ogólnopolskie media?
5. Czy pojawiła się w oficjalnych kanałach administracji i służb?

Jeśli na większość odpowiedź brzmi "nie", najprawdopodobniej masz do czynienia z fałszywką. Nie podejmuj decyzji pod wpływem emocji i nie rozsyłaj niesprawdzonych wiadomości.

Zapasy na czas kryzysu i wojny – co warto przygotować

Zasada numer jeden: przygotować zapasy tak, żeby nie były jednorazowym zrywem, tylko systemem, który sam się odświeża. Poniżej cztery filary: woda, żywność, energia i zdrowie.

Woda – podstawa zapasów

Oficjalne minimum to około 2 litrów wody na osobę na dobę, czyli ok. 14 litrów na osobę na tydzień. Wiele poradników sugeruje więcej (3-4 litry), bo woda służy też do gotowania i higieny, a w upał czy przy wysiłku potrzebujesz jej więcej - licz więc z zapasem. Przechowuj ją w szczelnych pojemnikach w chłodnym, zacienionym miejscu i pilnuj dat.

Co przyda się w praktyce:

• Woda awaryjna w saszetkach - lekka, ze świetnym terminem przydatności, idealna do plecaka ewakuacyjnego i samochodu: Seven Oceans Emergency Water 500 ml (10 x 50 ml) oraz Pains Wessex Emergency Drinking Water 500 ml (4 x 125 ml). Do domowego zapasu dostępne są też zestawy po 12 sztuk.
• Uzdatnianie wody na wypadek, gdy zapas się skończy: Katadyn Micropur MC 1000F (płyn z jonami srebra), tabletki Katadyn Micropur Forte MF 1T (50 lub 100 szt.) albo filtr do wody Katadyn BeFree AC z dwustopniową filtracją.
• Manierka wojskowa US Army 1 l - odporna na przebicia, przydatna do noszenia i przechowywania wody.

Żywność i zapasy żywności – z czego je zbudować

Najrozsądniej myśleć o zapasach żywności w trzech warstwach:

1. Baza na co dzień (rotujesz ją sam). Konserwy, ryż, makaron, kasze, olej, cukier, sól, batony, orzechy, suchary. Kupujesz trochę więcej niż zwykle, jesz to w normalnej kuchni i uzupełniasz na bieżąco. Nie wymaga specjalnego sprzętu poza ręcznym otwieraczem do puszek.

2. Żywność na kilka dni bez kuchni - racje żywnościowe. Kiedy nie ma prądu i nie chcesz kombinować, sprawdzą się gotowe racje: polska racja S-R (ok. 1200 kcal) i S-RG 24h (całodobowa, ok. 3600 kcal), amerykańskie MRE (ok. 1250 kcal) albo norweska Seven Oceans (2400 kcal w 500 g, do plecaka lub bagażnika). Szczegółowe porównanie i wybór dla różnych scenariuszy znajdziesz w osobnych poradnikach: Blog "Najlepsze racje żywnościowe na sytuacje kryzysowe i awaryjne", Blog "Hiszpańska vs Amerykańska – która racja żywnościowa wygrywa?"

3. Długoterminowy zapas domowy - pakiety żywnościowe. Jeśli chcesz kupić raz i nie myśleć o rotacji przez lata, rozejrzyj się za liofilizowanymi pakietami. ReadyWise pakiet 120 porcji obiadowych to 13 różnych dań w 30 saszetkach, w szczelnym wiadrze z uchwytem, z terminem ważności do grudnia 2051 r. Przy jednym posiłku dziennie starcza dla jednej osoby na 120 dni, a dla czteroosobowej rodziny na ok. 30 dni. Pamiętaj tylko o jednym: liofilizat wymaga gorącej wody - więc kuchenka, gaz i zapas wody muszą iść w parze z jedzeniem.

Uwaga praktyczna: przy planowaniu liczb pamiętaj o osobach z dietą specjalną, niemowlętach i zwierzętach - dla nich zapas trzeba skompletować osobno.

Energia elektryczna, latarka i powerbank

W kryzysie prąd bywa jedną z pierwszych rzeczy, które znikają. Przygotuj się na kilka dni bez niego:

• Latarka - najlepiej dwie: jedna do ręki, jedna czołowa (wolne ręce przy ewakuacji czy w piwnicy). W naszej ofercie znajdziesz m.in. akumulatorową latarkę Nitecore EDC25 (3000 lm) oraz kategorię latarek czołowych. Jako rezerwę bez baterii możesz mieć światło chemiczne LightStick - wodoszczelne, świeci ok. 6-8 godzin.
• Powerbank - naładowany do pełna i sprawdzany regularnie. To najprostszy sposób na podtrzymanie telefonu, latarki czy radia. Wybierz model o dużej pojemności i trzymaj go zawsze w stanie gotowości.
• Baterie i radio - zapas baterii do latarek i radia oraz radio na baterie albo korbkę, żeby mieć dostęp do komunikatów.
• Gotowanie bez prądu - kuchenka gazowa Fox Outdoors 3000 W z zapłonem piezo i kartusze gazowe Optimus 230 g. Używaj jej wyłącznie na zewnątrz albo w dobrze wentylowanym miejscu (ryzyko zatrucia tlenkiem węgla).
• W większej skali zastanów się nad agregatem prądotwórczym lub stacją zasilania - to wydatek, ale przy dłuższym blackoucie robi różnicę.

Apteczka i higiena

Apteczka to obowiązek nawet poza kontekstem kryzysu, a w sytuacji zagrożenia staje się jednym z najważniejszych elementów wyposażenia. Warto mieć dwie: większą do domu i mniejszą do plecaka.

• Apteczka pierwszej pomocy Holthaus, 43 elementy (DIN 13164:2022) - do domu lub samochodu.
• Apteczka turystyczna Pharmavoyage First Aid Kit Regular, 31 elementów (certyfikat CE) - kompaktowa, mieści się w plecaku.
• Uzupełnienie: opatrunek indywidualny typu izraelskiego (4' i 6'), nożyczki ratownicze MFH 18,5 cm i koc termiczny NRC.

Do tego własne, stale przyjmowane leki - im dłuższy zapas, tym lepiej (skonsultuj to z lekarzem lub farmaceutą) - oraz środki przeciwbólowe, materiały opatrunkowe, środek dezynfekujący i termometr. Higiena to nie luksus: mydło lub żel antybakteryjny, chusteczki nawilżane, szczoteczka i pasta, papier toaletowy i worki na śmieci potrafią zaważyć na samopoczuciu i zdrowiu.

Plecak ewakuacyjny – co spakować i jak zaplanować ewakuację

Ewakuacja może być dobrowolna albo przymusowa. W obu przypadkach nie będzie czasu na kompletowanie rzeczy, dlatego plecak ewakuacyjny powinien stać spakowany w łatwo dostępnym miejscu. Zestaw ma ci pozwolić przetrwać pierwsze dni poza domem - zwykle liczy się to na ok. 72 godziny.

Zawartość plecaka ewakuacyjnego

Lista oparta na zaleceniach RCB:

• Dokumenty w oryginale i w kopii, w wodoodpornej kieszeni.
• Gotówka w małych nominałach, rozdzielona w kilku miejscach.
• Leki i apteczka - osobiste leki na receptę oraz podstawowy zestaw opatrunkowy.
• Woda i żywność - prowiant na około 2 dni (racje, batony, suszone owoce, orzechy), 1-2 małe butelki wody lub woda awaryjna, a najlepiej także butelka filtrująca z zapasowym filtrem.
• Światło i łączność - latarka czołowa, zapas baterii, radio, naładowany powerbank.
• Narzędzia i nawigacja - gwizdek, zapalniczka lub zapałki w szczelnym opakowaniu, nóż lub multitool, ołówek i notes, papierowa mapa okolicy oraz kompas. Nie licz na to, że GPS w telefonie zawsze zadziała.
• Odzież i schronienie - bielizna i skarpety na zmianę, ciepła bluza lub kurtka przeciwdeszczowa, czapka, rękawiczki, koc termiczny lub śpiwór, kilka mocnych worków na śmieci.
• Higiena - mydło lub żel, chusteczki, mały ręcznik, papier toaletowy, maseczki ochronne typu FFP2/FFP3.

Jaki plecak wybrać

Plecak ma być na tyle pojemny, żeby zmieściły się w nim wymienione rzeczy, i na tyle lekki, żebyś mógł go nieść na duże odległości. Przymierz go z pełnym obciążeniem, przejdź się i sprawdź rozkład ciężaru. Elektronikę, dokumenty i odzież zabezpiecz przed zamoknięciem.

W naszej ofercie do wyboru masz m.in.:

• Plecak wojskowy Austriacki 40 l Olive - oryginał, cordura, metalowe sprzączki, do dłuższych wyjść.
• Plecak Brytyjski MFH 30 l - lżejszy, z siatką Mesh, na szybki zestaw ewakuacyjny.
• Torba wodoodporna plecak TF-2215 MOLLE Duffle Bag 50 l - duża pojemność, wodoodporność i system MOLLE do dołożenia akcesoriów.

Sprzęt do plecaka

Kilka drobnych rzeczy, które w praktyce robią różnicę i praktycznie nic nie ważą:

• Niezbędnik do jedzenia z racji i liofilizatów: Spork 2w1 MFH, niezbędnik Lexan 3w1 z karabińczykiem albo Spork 7w1 z karabińczykiem.
• Kubek składany Fold-A-Cup 250 ml - do gorących napojów i uzdatniania wody.
• Krzesiwo ferrocerowe z kompasem MFH - ogień i nawigacja w jednym, niezależnie od baterii.
• Scyzoryk Bundeswehr MFH (7 funkcji) albo multitool Fox Outdoors 7w1.
• Koc termiczny NRC lub koc polarowy MFH - lekka ochrona przed wychłodzeniem.
• Wodoodporny notes MFH - na numery telefonów, mapy i notatki.

Ewakuacja krok po kroku

Zanim wyjdziesz:

• Zabezpiecz dom: zakręć zawory wody i gazu, odłącz urządzenia elektryczne.
• Ubierz się odpowiednio do pogody, najlepiej na kilka warstw, w wygodne buty i ciepłą kurtkę.
• Zabierz plecak ewakuacyjny i mapę.
• Ustal z bliskimi miejsce spotkania na wypadek rozdzielenia.
• Jeśli masz czas - uprzedź sąsiadów i zaproponuj wspólny transport osobom starszym.

Kiedy jedziesz samochodem: zatankuj do pełna, wybieraj drogi zalecane przez służby, unikaj tras przy obiektach o znaczeniu strategicznym (wojskowych, elektrowniach, wieżach telefonicznych, sieciach przesyłu gazu) i zachowaj ostrożność na mostach oraz wiaduktach.

Kiedy nie zdążysz na zaplanowany transport: ruszaj pieszo i nie rozdzielaj się z bliskimi.

Ciekawostka, która może zaskoczyć w sklepie militarnym: przy ewakuacji zalecane jest ubranie w neutralnych kolorach. Unikaj brązu, ciemnej zieleni i wzorów moro, bo w niektórych sytuacjach możesz zostać omyłkowo wzięty za żołnierza. Dotyczy to przede wszystkim odzieży.

Co robić w czasie wojny i zagrożenia

Poniżej krótka ściąga oparta na zaleceniach RCB. To informacje, które warto znać wcześniej, bo w sytuacji stresu decyzje podejmuje się szybko.

Strzelanina i wybuch

Strzelanina. Trzy kroki, w tej kolejności: uciekaj, ukryj się, w ostateczności walcz. Jeśli możesz uciec - wydostań się jak najdalej z linii strzałów. Jeśli nie - ukryj się i zabarykaduj, wyłącz dźwięk telefonu, zgaś światło. Unikaj grupowych kryjówek (większa grupa robi więcej hałasu). Walka to ostateczność, gdy nie ma innego wyjścia.

Wybuch. Najlepsze schronienie to pomieszczenie bez okien, z grubymi ścianami, np. piwnica. Gdy usłyszysz wybuch, padnij i osłoń głowę. Nie spiesz się z opuszczaniem kryjówki, pomóż poszkodowanym i wychodź wyjściem ewakuacyjnym, nigdy windą.

Broń masowego rażenia (CBRN)

Skrót CBRN oznacza zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne i jądrowe. W każdym z tych scenariuszy kluczowe są podobne zasady:

• Chemiczne: opuść skażony teren w kierunku przeciwnym do wiatru, osłoń drogi oddechowe i skórę, po wyjściu weź prysznic, a ubrania zapakuj do worka i wyrzuć poza miejsce przebywania. W budynku uszczelnij okna, drzwi i wywietrzniki, wyłącz wentylację i klimatyzację.
• Biologiczne: opuść skażone miejsce, chroń drogi oddechowe i skórę, dbaj o higienę i dezynfekcję rąk, zostań w budynku, uszczelnij otwory.
• Radiologiczne i jądrowe: schowaj się w piwnicy lub pomieszczeniu o grubych ścianach (schron, parking podziemny), odsuń się od ścian zewnętrznych, nie spożywaj potencjalnie skażonej żywności i napojów, zostań w schronieniu co najmniej 24 godziny, chyba że służby zdecydują inaczej.

Zawsze słuchaj komunikatów służb i stosuj się do ich zaleceń.

Obce wojsko

Jeśli w twojej okolicy pojawią się obce siły (nie sojusznicze): zachowaj spokój, nie zbliżaj się, nie fotografuj i nie nagrywaj, nie wykonuj gwałtownych ruchów, nie dyskutuj z uzbrojonymi osobami. Jeśli poproszą o dokumenty - okaż je. Gdy teren zostanie zajęty: zgromadź wodę i jedzenie, nie wychodź po zmroku, ubierz się neutralnie, bez symboli i emblematów, a jeśli możesz - trzymaj się w grupie.

Blackout

Awarie prądu zwykle usuwa się w kilka godzin, ale w kryzysie może go zabraknąć na dni. Przygotuj awaryjne źródło zasilania, ogranicz korzystanie z telefonu, miej latarki (bezpieczniejsze niż świeczki), baterie, apteczkę, zapas jedzenia i wody oraz trochę gotówki.

Utrzymuj gotowość – sprawdzić zapasy i przećwiczyć plan

Przygotowanie nie kończy się w dniu zakupów. Dobrze działa prosty rytuał:

• Co 6 miesięcy sprawdzić zapasy: wymień wodę, sprawdź daty przydatności, naładuj powerbanki i akumulatory, odśwież zawartość apteczki i plecaka.
• Raz w roku zrób "weekend bez prądu": wyłącz zasilanie i zobacz, co zawiodło. Lepiej odkryć braki w kontrolowanych warunkach niż w realnym kryzysie.
• Naucz się pierwszej pomocy. Kurs i przećwiczenie resuscytacji na fantomie to absolutne minimum.
• Włącz do tego rodzinę. Plan, którego nikt nie zna, nie działa.

Podsumowanie – bądź gotowy

Poradnik na czas kryzysu i wojny da się sprowadzić do trzech rzeczy: wiedza (alerty, sygnały, procedury), zapasy (woda, żywność, leki, energia) i wspólnota (rodzina i sąsiedzi). Nie musisz kupować wszystkiego naraz - zacznij od wody, prostego zestawu żywności i plecaka ewakuacyjnego, a resztę dokładaj krok po kroku.

W Militarny Bastion znajdziesz sprzęt, który tworzy trzon takiego zestawu: racje żywnościowe, pakiety liofilizowane ReadyWise, wodę awaryjną, apteczki, plecaki, latarki i niezbędniki. Przygotuj się spokojnie, zanim będzie to konieczne.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Na ile dni przygotować zapasy na wypadek kryzysu?

Minimum to 72 godziny, czyli 3 doby. Poradnik RCB zaleca jednak docelowo zapas na około 7 dni bez dostępu do wody, prądu i żywności.

Ile wody na osobę potrzeba w czasie kryzysu?

Oficjalne minimum to ok. 2 litry na osobę na dobę (ok. 14 litrów na tydzień). W praktyce warto liczyć z zapasem - więcej w upał, przy wysiłku oraz na gotowanie i higienę.

Co powinno być w plecaku ewakuacyjnym?

Dokumenty, gotówka w małych nominałach, leki i apteczka, woda i jedzenie na ok. 2 dni, latarka czołowa, radio, powerbank, nóż lub multitool, mapa i kompas, ciepła odzież, koc termiczny lub śpiwór oraz środki higieny.

Jak dowiem się o zagrożeniu?

Przez SMS-y ALERT RCB, komunikaty w radiu i telewizji oraz sygnały alarmowe: syreny, megafony czy dzwony. Warto mieć radio na baterie, bo sieć komórkowa może być zawodna.

Czy same racje żywnościowe wystarczą jako zapas?

Nie. Racje żywnościowe są świetnym uzupełnieniem: do plecaka, samochodu albo na pierwsze dni bez kuchni. Domowy zapas warto oprzeć na tym, co jesz na co dzień (konserwy, makaron, ryż, kasze), a racje i liofilizaty traktować jako dodatek.